ใจดี

พระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต

เทศน์พระ วันที่ ๒๕ มิถุนายน ๒๕๖๘

ณ วัดป่าสันติพุทธาราม (วัดป่าเขาแดงใหญ่) ต.หนองกวาง อ.โพธาราม จ.ราชบุรี

ตั้งใจฟังธรรมะ ตั้งใจฟังธรรม ฟังธรรมด้วยหัวใจที่สงบสุข หัวใจที่มันสงบนะ รับฟังสิ่งใดแล้วมันชุ่มเย็น ถ้าหัวใจมันเป็นเปรต ฟังธรรมะมันก็เป็นเปรต เป็นเปรตเฝ้าวัด แต่ถ้ามันเป็นธรรมๆ เห็นไหม เป็นเทพ เป็นเทวดา แล้วถ้าเป็นอริยภูมิ มันเป็นในหัวใจของสมมุติสงฆ์

บวชเป็นพระ บวชเป็นพระนี่สมมุติสงฆ์ ถ้าใจเป็นธรรมๆ ขึ้นมาเป็นเทวดา เป็นอินทร์ เป็นพรหม แต่ถ้ามันวิปัสสนา มีศีล มีสมาธิ มีปัญญา จะเป็นอริยภูมิ เป็นอริยภูมิในหัวใจดวงนี้

หัวใจดวงนี้ไง หัวใจที่ดีงาม หัวใจที่ดีงามได้เกิดเป็นมนุษย์ เกิดมาพบพระพุทธศาสนา มีศรัทธาความเชื่อในพระพุทธศาสนามาบวชเป็นพระ บวชเป็นพระเป็นสมมุติสงฆ์ สงฆ์โดยสมมุติ ถ้ามีอำนาจวาสนามันจะรักษา แวววาว มีศีล มีสมาธิ มีปัญญา ฝึกหัดประพฤติปฏิบัติขึ้นมาให้เป็นตามความเป็นจริงในหัวใจของตน

ถ้าเป็นจริงในหัวใจของตนนะ มันจะเคารพบูชาพระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์ รัตนตรัย

ผู้ใดเห็นธรรม ผู้นั้นเห็นตถาคต แวววาวท่ามกลางหัวใจของตนไง ถ้ามันแวววาวท่ามกลางหัวใจของตน อตฺตา หิ อตฺตโน นาโถ ตนเป็นที่พึ่งแห่งตน มหัศจรรย์ มหัศจรรย์ในใจดวงนี้

แต่ในปัจจุบันนี้เป็นสมมุติสงฆ์ ใจที่ดีได้เกิดเป็นมนุษย์นี้เป็นอริยทรัพย์ ใจที่ชั่วร้ายได้เกิดในนรกอเวจี เกิดเป็นเปรตเป็นผี ถ้าได้บุญได้กุศล ได้เกิดเป็นมนุษย์ เกิดมาพบพระพุทธศาสนา

เกิดมาเป็นมนุษย์ เกิดมาพบพระพุทธศาสนาเป็นอริยทรัพย์ๆ แต่ถ้าไม่มีอำนาจวาสนา ใช้จ่ายไป เห็นไหม คนมีเงินมีทองเวลามือเติบไง ใช้เงินใช้ทองไปแล้วขาดมือ เป็นคนทุกข์คนยาก คนที่เขารู้จักประหยัดมัธยัสถ์ เขามีเงินมีทองในกระเป๋าเขา เขาจะใช้ของเขามันสะดวกสบายในหัวใจของเขา นี่เกิดเป็นมนุษย์ไง ใช้จ่าย วันเวลาล่วงไปๆ ไง ทำให้ชีวิตนี้ตกร่วงไป ผัดวันประกันพรุ่งไง ใช้จ่ายฟุ่มเฟือย

ถ้าเกิดเป็นมนุษย์พบพระพุทธศาสนาไง มีอำนาจวาสนา มีศรัทธาความเชื่อในพระพุทธศาสนา ถ้าหัวใจมันดีงาม มาบวชเป็นพระ ถ้าบวชเป็นพระ พระปฏิบัติ พระปฏิบัติตั้งแต่หลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่นไง หลวงปู่เสาร์พาหลวงปู่มั่นออกประพฤติปฏิบัติ แสวงหาความสงบระงับในหัวใจของตนก่อน

เริ่มต้นบวชเป็นพระๆ เวลาบวชเป็นพระขึ้นมาเป็นพระบ้าน พระบ้านแล้วอยากจะฝึกหัดประพฤติปฏิบัติก็ไปญัตติเป็นพระป่า พระป่าขึ้นมาแล้วจะฝึกหัดปฏิบัติขึ้นมา หัวใจมันเป็นบ้านหรือเป็นป่า ถ้าหัวใจมันเป็นบ้าน เป็นบ้านมันก็ซ่องสุม สุมแต่พิษแต่ภัยในหัวใจของตน

ถ้าหัวใจเป็นป่าเป็นเขา มันเป็นธรรมชาติไง ก็ออกแสวงหาความสงบระงับ นี่เวลาหลวงปู่เสาร์พาออกหาความสงบสุขไง มันจะมีความสงบสุขขึ้นมาได้หรือไม่ได้ไง ถ้ามันมีความสงบสุขขึ้นมาไม่ได้ มันก็ว้าเหว่ คิดถึงโลก คิดถึงหมู่คณะ คิดถึงเพื่อนฝูงไง แต่ถ้ามันเป็นธรรมๆ ขึ้นมา หัวใจที่ดีงามไง จะหาความปกติสุขในหัวใจของตน

ถ้าหาความปกติสุขในหัวใจของตนนะ มันเป็นธรรมหรือเป็นโลก

เป็นโลกก็เป็นโลกามิส เป็นการคลุกเคล้า เป็นการแสวงหาเพื่อจะให้เขานับหน้าถือตา แต่ถ้าเป็นธรรมๆ ไร้สาระ

หลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่น ครูบาอาจารย์เราไม่เคยคิดอย่างนี้เลย คอยจะดูแต่ใจของตน ใจมันจะดีขึ้นหรือใจมันจะเลวลง แล้วเวลาทำความสงบของใจขึ้นมาเวลามันเสื่อม เวลามันเสื่อมมันทุกข์มันยากนะ มันเสื่อม มันทุกข์มันยากขึ้นมาแล้วจะแก้ไขมันอย่างไร

นี่ไง เวลาทางโลกๆ เขาที่ประพฤติปฏิบัติ เกจิอาจารย์ เวลาเขาหลุดน่ะ

“ถ้าประพฤติปฏิบัติไม่มีครูบาอาจารย์ไม่ได้นะ จะเป็นบ้า”

มันก็บ้าจริงๆ นั่นน่ะ บ้าไปตามแต่กิเลสตัณหาความทะยานอยากมันจะพามุทะลุออกไปของมันตามแต่กิเลสมันจะพาไป แล้วก็ไขว้เขว เข้าใจว่ามันเป็นธรรม ทะลุกลางปล้อง ทะลุทะลวงไปจนบ้าบอคอแตก

แต่ถ้าเป็นธรรมๆ มันเศร้า นี่ไง ถ้าเป็นธรรมๆ ธรรมและวินัยเป็นศาสดาของเรา องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเคยสอนอย่างนั้นหรือ

เวลาบวชมาบอกว่าไม่ศึกษาเล่าเรียน ไม่เป็นพระบ้านมาก่อน คือไม่ศึกษามาก่อน ยังไม่รู้เรื่องธรรมวินัย แต่เวลาครูบาอาจารย์ของเราเวลาบวชมาแล้ว บุพพสิกขาก็มี นวโกวาทก็มี วินัยมุขก็มี มหาขันธ์ ศึกษาเล่าเรียนได้ทั้งนั้นน่ะ

ถ้าเล่าเรียนขึ้นมาแล้วนะ ถ้ามีอำนาจวาสนานะ มันก็อ่านพระไตรปิฎก อ่านพระไตรปิฎกขึ้นมา ธรรมและวินัยเป็นศาสดาของเรา แล้วจะฝึกหัดปฏิบัติขึ้นมา องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเป็นตัวอย่างไง

“ภิกษุทั้งหลาย เธอจงพิจารณาขันธ์ด้วยความไม่ประมาทเถิด”

ด้วยความไม่ประมาทในชีวิตของตนไง ทำคุณงามความดีขึ้นมาในหัวใจของตนไง

ถ้าเป็นคนดี ใจที่ดีนะ ทำสิ่งใดมันจะเป็นคุณงามความดี เวลามาเกิดเป็นมนุษย์ไง ถ้ามนุษย์ที่ดีงาม ใจที่ดีงาม เขาจะมีหน้าที่การงานอย่างใดก็แล้วแต่ ถ้าเขาเป็นคนดีๆ ไง เขาทำให้ตำแหน่งหน้าที่การงานของเขา สถานะความเป็นมนุษย์ของเขามีแต่คนเชิดชูบูชา เขาเรียกว่าคนมีบารมี

แต่ของเราพระกรรมฐานๆ ไง ได้ทำคุณงามความดีขนาดไหนก็ทำคุณงามความดีทิ้งเหว ไม่ต้องการให้ใครรู้ ไม่ต้องการให้ใครมายกย่องสรรเสริญ

ยกย่องสรรเสริญครูบาอาจารย์ที่ประพฤติปฏิบัติไง

หลวงตาพระมหาบัวท่านพูด เวลาท่านออกวิเวก ไปคนเดียวๆ ไง หมู่คณะตามไม่ได้ มันเป็นความกังวลน่ะ

แม้แต่คนไปก็ไปเพื่อจะฝึกหัดประพฤติปฏิบัติ เพื่อเชิดชูบูชาครูบาอาจารย์ของตน ท่านยังไม่เอา เวลาไปวิเวกไง เอาบ้านน้อยๆ สองหลังสามหลังก็พอ ไม่อย่างนั้นเขาจะมากวนไง

จะคุยธรรมะ ศึกษาธรรม

ไอ้เราก็ แหม! เทศน์ใหญ่เลย

ไร้สาระ

เวลาหลวงตาพระมหาบัวท่านสั่งหลวงปู่ลีออกวิเวก

ห้ามเทศน์ ห้ามก่อสร้าง ห้ามให้หวย

ประวัติหลวงปู่ลีไง

เทศน์สอนตนให้ได้ก่อน นี่ไง ถ้าใจมันดีงาม มันเห็นสิ่งที่ดีงาม

ถ้าใจมันเลวร้าย โอ้โฮ! หางกระดกเลยแหละ ตอนนี้มีคลิปใหญ่เลย แหม! พระกรรมฐาน ลูกศิษย์หลวงปู่มั่นองค์สุดท้าย แวววาว

มันน่าอาย มันน่าอายแม้แต่ทางโลก ทางโลกเขายังรู้เลย ไอ้พวกหิวแสง มันน่าสะอิดสะเอียนขนาดไหน แล้วสิ่งที่เห็น อย่าเพิ่งเชื่อ ถ่ายคลิปๆ มันทำอย่างไรก็ได้ แล้วทำมันจริงหรือไม่จริง

แหม! เห็นพระห่มผ้ากาสาวพัสตร์จะไม่โกหก

องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าบอก มหาโจร

รู้จักมหาโจรไหม โจรมันยังต้องปล้นต้องจี้นะ อันนี้ก็ถ่ายคลิปแล้วก็เอามายื่นให้ถึงที่เลย ไร้สาระสิ้นดี ใจไม่ดีไง ใจทุศีลไง

เวลาออกประพฤติปฏิบัติเป็นธรรมหรือเป็นโลก เป็นโลกไปทางนั้นหมดเลย แล้วก็โลกไง โลกามิส เห็นเขายกย่องสรรเสริญ หางกระดกเชียว

ไอ้นั่นพระกรรมฐานขี้ทุกข์ขี้ยาก อยู่คนเดียวน่ะ มันทุกข์มันยาก

ก็เขากำลังแสวงหาสัจจะความจริงไง ทุกข์เป็นอริยสัจ ทุกข์เป็นความจริง ถ้าเอ็งรู้จักทุกข์นะ เอ็งจะไม่กล้าทำพฤติกรรมอย่างนั้น พฤติกรรมที่ฉ้อฉลอย่างนั้นมันเป็นธรรมหรือ ใจดีหรือใจเลว ถ้าใจดีเขาไม่กล้าทำ คนที่ใจเขาดีงามเขาทำไม่ลง

กุสลา ธมฺมา อกุสลา ธมฺมา นี่ไง พาหิยะ พาหิยะฟังเทศน์องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าหนเดียวมีภาวนามยปัญญา สิ้นกิเลสเป็นพระอรหันต์เลย

พระเขาสงสัยกันไปหมด มันเป็นไปได้อย่างไร ห้อมล้อมพระพุทธเจ้าอยู่นี่ ปฏิบัติเกือบเป็นเกือบตายไม่เห็นมันได้สักที พาหิยะมาฟังเทศน์พระพุทธเจ้าหนเดียวเป็นพระอรหันต์ได้อย่างไร

เขาเป็นตามข้อเท็จจริงของเขา เขาได้สร้างบุญสร้างกุศลของเขามามากมายมหาศาล ชาติสุดท้ายไปภาวนาบนหน้าผาตัด ตายบนหน้าผาตัดนั้นน่ะ เขาสละชีวิต นั่งภาวนาตายแล้ว ตายแล้วกี่ภพกี่ชาติ ที่เขาทำมา เขาทำอย่างไรของเขามา ไอ้เราทำอะไรของเรามา

นี่เหมือนกัน พอบวชไปแล้วจะบรรลุธรรมๆ

ธรรมอะไรวะ ธรรมอะไร

ถ้าธรรมมันเป็นจริงมันมีความละอาย คนที่ประพฤติปฏิบัติมีหิริโอตตัปปะ มีหิริโอตตัปปะ มีสติ ชั่วไม่ทำ กะล่อนปลิ้นปล้อนอย่างนี้มันเป็นธรรมอะไร อย่างนี้เป็นสมาธิหรือ ที่ทำอยู่นี่ใจดีหรือใจชั่ว

ถ้าใจจะชั่วมันทำ ถ่ายคลิปเชียว คลิปมันไม่มีชีวิต มันไม่มีดีหรือชั่ว แต่คนที่ดูมันมาแล้วไปคิดต่างหาก แล้วไอ้คนที่เจตนาทำนั่นน่ะชั่วร้าย

เวลาหลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่นท่านไม่ทำอย่างนี้ ไม่ต้องการ แสงไม่ต้องการ ต้องการความจริง แล้วความจริงนะ ไล่ตะครุบมาจากไหน

ไล่ตะครุบมา เห็นไหม คนเราเกิดมามีกายกับใจๆ ไง ใจที่ดีงาม ใจที่ดีงามใช้ชีวิตที่ถูกต้องชอบธรรม ใจที่ดีงามเป็นประโยชน์กับสังคม ใจที่ดีงามกตัญญูกตเวที ใจที่ดีงามทำปิดทองหลังพระ ปิดทองหลังพระแล้วมีความสะดวกสบาย ปิดทองหลังพระแล้วมีความสุขมีความสงบ นั่งยิ้มอิ่มใจอยู่คนเดียว

ทำเสร็จแล้วเรามานั่งดูเขา

ไอ้พวกตื่นแสง โอ้โฮ! อึกทึกครึกโครม น่าขำ เรานั่งดูแล้วเราขำๆ ไอ้พวกนั้นยังว่ามันยอดเยี่ยมนะ โอ๋ย! มันมีศรัทธา เห็นไหม ดูสิ มันขวนขวายกันใหญ่เลย มันทำนั่นน่ะ

ไอ้นั่นมันมหรสพ ไอ้คนทำเขาทำอยู่โคนไม้ ทำอยู่เบื้องหลัง

นี่ไง ใจดีหรือใจเลว ถ้าใจมันดีนะ มันดีมาตั้งแต่จริตนิสัย มันดีมีการกระทำ แล้วถ้ามันดีของมันมาให้เสมอต้นเสมอปลาย

ไอ้ของเรานะ มีศรัทธาความเชื่อในพระพุทธศาสนาไง มีศรัทธาๆ ไง เวลาศรัทธาขึ้นมาก็โหมกระหน่ำ ไฟไหม้ฟางไง ไอ้พวกศรัทธาๆ โอ๋ย! ตั้งใจเต็มที่เลยนะ ภาวนาตลอดรุ่งเลยนะ ๒ วันเลิก ถ้าทำไปแล้วนะ เดี๋ยวหลุด

นี่ไง การทำสม่ำเสมอไง ๗ วัน ๗ เดือน ๗ ปี ๗ วัน ๗ เดือน ๗ ปีทำเสมอต้นเสมอปลาย มีอำนาจวาสนาหรือไม่มีอำนาจวาสนา

ถ้ามีอำนาจวาสนา ถ้ามันแฉลบออก มันไปแล้วนะ ต้องคอยน้อมกลับมา เวลามันพุ่งไปทางไหนนะ สติมันจะทันความรู้สึกนึกคิดไง แล้วมันดีหรือชั่วมันรู้ของมันนะ ดีหรือชั่ว

สัจจญาณ กิจจญาณ

สัจจญาณ สัจจะ สิ่งที่เป็นสัจจะเกิดแล้ว

กิจจญาณ กิจกรรมในจิต การกระทำ นวกรรมมันเกิดไหม ใจที่เป็นนามธรรมๆ มีสติปัญญาหรือไม่ มันเป็นจริงหรือไม่ เอ็งคิดไม่เป็นหรือวะ ถ้าเอ็งคิดเป็นเอ็งก็ทันไง

อตฺตา หิ อตฺตโน นาโถ

แต่จิตดวงนั้นมันต้องรู้สึก มันต้องมีรู้สึก มีสำนึก มันถึงมีการกระทำของมัน ถ้าจิตมันไม่มีความรู้สึก ไม่มีสำนึก ด้านยิ่งกว่าหนังหมา ยิ่งกว่าหนังควาย มันดื้อด้าน แล้วใครทำล่ะ แต่ดื้อด้านอย่างนี้ เจอสัตวแพทย์จบนะ เข็มทิ่มปึ๊ก สัตวแพทย์ เข็มทิ่มนะ หนังวัว หนังควาย หนังช้าง ทะลุหมดน่ะ เข็มปึ๊ก ปึ๊กเลย สัตวแพทย์

แต่ของเราไง ใจดีหรือใจชั่ว ถ้าใจมันชั่ว ใจมันชั่วมันทำลายตัวมันเองไง กุสลา ธมฺมา อกุสลา ธมฺมา ที่ทำๆ ไปแล้วคิดว่ามันเป็นบุญเป็นกุศล คิดว่าเป็นคุณงามความดี มันช่วงชิงดีชิงชั่ว ชิงดีชิงชั่วมันจะดีมาจากไหน มันมีแต่ความชั่ว

ถ้ามันเป็นสัจจะเป็นความจริงของมัน มันมีสติมีปัญญาขึ้นมา นั่นน่ะความมหัศจรรย์ ถ้าความมหัศจรรย์

มนุษย์เป็นสัตว์ประหลาด คิดอย่างหนึ่ง พูดอย่างหนึ่ง ทำอย่างหนึ่งไง ถ้ามีสติปัญญาเข้ามามันเท่าทันความคิดของตน มันทำอย่างนั้นได้อย่างไร ถ้าทำไปแล้วมันกว้านเอาฟืนเอาไฟมาทั้งนั้นน่ะ

นี่ไง เวลาพระกรรมฐาน เวลาเบียดเบียนกันอะไรกัน ในพระไตรปิฎก พระที่กีดที่ขวางเขา พระอรหันต์เวลาธุดงค์ไป ไปพักที่ไหนก็แล้วแต่ ไอ้พระเจ้าถิ่น ไอ้โมฆบุรุษมันหวงแหนของมันไง จะทำสิ่งใดกลัวเขาจะมาชิงลาภสักการะไง สุดท้ายแล้วกลั่นแกล้งเขาลงนรกอเวจีทั้งนั้นน่ะ

แต่พระอรหันต์ท่านไม่สะเทือน พระอรหันต์ก็คือพระอรหันต์ พระอรหันต์ไปเดือดร้อนอะไร ก็ความเป็นพระอรหันต์ ถ้ามันเดือดร้อนก็ไม่ใช่พระอรหันต์น่ะสิ

โลกธรรม ๘ มีลาภเสื่อมลาภ มียศเสื่อมยศไง วิหารธรรมไปตื่นเต้นอะไร แต่ในสังคมสงฆ์ ในสังคมสงฆ์ไง องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าไง “เทวทัต แม้แต่พระโมคคัลลานะ พระสารีบุตร เรายังไม่ให้ปกครอง”

แหม! เทวทัตจะมาขอปกครองสงฆ์ๆ

“เราให้สงฆ์ปกครองสงฆ์”

แต่ถ้าสงฆ์เป็นธรรม สงฆ์นั้นแวววาวเป็นยุคเป็นคราว อย่างเช่น กองทัพธรรมของหลวงปู่มั่น ในประเทศไทย กึ่งกลางพระพุทธศาสนา ศาสนาจะเจริญอีกหนหนึ่ง เจริญจากใจหลวงปู่มั่นก่อน หลวงปู่มั่นไปแก้หลวงปู่เสาร์ เจ้าคุณอุบาลีฯ ลูกศิษย์ลูกหาสร้างขึ้นมาให้เป็นธรรมทายาท

แล้วจิตใจที่เป็นธรรม คำว่า “ธรรม” ธรรมมันเข้ากับธรรม เข้ากันโดยธาตุไง ปรึกษากัน หลวงปู่มั่นประชุม วางข้อวัตรปฏิบัติ

ข้อวัตรปฏิบัติเป็นเครื่องอยู่ของใจ ข้อวัตรปฏิบัติคือการกระทำแบบพระธุดงคกรรมฐาน ต้องดำรงชีวิตอย่างไร ตั้งสติอย่างไร ข้อวัตรปฏิบัติขึ้นมาเพื่อความดำรงอยู่ ทำอย่างไร

นี่เอกบุรุษ วางข้อวัตรปฏิบัติ วางธรรมและวินัยให้ไว้ในกึ่งกลางพระพุทธศาสนา เพชรน้ำหนึ่ง เพชรน้ำหนึ่งแวววาวในพระพุทธศาสนาสมัยกึ่งพุทธกาลนี้ ลูกศิษย์หลวงปู่มั่นทั้งนั้น

นี่ไง เราวางธรรมและวินัยไง มันไปตื่นเต้นอะไรกับเรื่องโลกามิส หลวงปู่มั่น เขาบังคับให้เป็นเจ้าคณะจังหวัดนะ บังคับนะ บังคับให้รับยศถาบรรดาศักดิ์ ท่านเก็บบาตรหนี หนีทั้งนั้นน่ะ

วัดเจดีย์หลวงไง ตั้งให้เป็นพระครูไง

พระครูนะ ให้อยู่วัดนี้นะ อยู่เฝ้าโบสถ์ ใบพัดยศให้อยู่ในโบสถ์ พระมั่นจะไปแล้วแหละ พระมั่นจะเข้าป่า พระมั่นไม่เกี่ยว

การทำอย่างนี้เป็นการทำของบุคคลคนเดียว ไม่มีใครรู้ใครเห็นหรอก ไอ้ที่เราทำกันอยู่นี่เลียนแบบไง เลียนแบบดารา อยากจะให้เหมือนท่าน แต่ท่านทำ ท่านทำของท่านสมัยที่ท่านอยู่วัดเจดีย์หลวง อยู่ระหว่างท่านกับวัด ไม่มีใครรู้ใครเห็นหรอก แต่นี่ท่านเล่าให้หลวงตาฟัง ลูกศิษย์ลูกหาภายหลังเราได้ยินได้ฟัง ขณะที่ทำใครจะรู้ มีแต่เทวดา อินทร์ พรหมรู้เห็น

ไม่สนใจ แล้ววางข้อวัตรปฏิบัติไว้ให้สำหรับการประพฤติปฏิบัติ ข้อวัตรปฏิบัติเป็นเครื่องอยู่ของใจๆ ไง

ใจดีหรือชั่ว ถ้าใจดี ใจดีมาจากไหน

จิตที่เวียนว่ายตายเกิดในวัฏฏะ เกิดกับพ่อกับแม่ พ่อแม่เป็นพระอรหันต์ของลูก แต่ใจที่สร้างมาๆ กุสลา ธมฺมา อกุสลา ธมฺมาไง ย้ำคิดย้ำทำจะเป็นจริตเป็นนิสัยของเธอ เกิดแต่ละภพแต่ละชาติได้สร้างบุญสร้างกุศลมามากน้อยขนาดไหน พันธุกรรมของจิตๆ ที่เวียนว่ายตายเกิดในวัฏฏะไง นั่นบุญและกรรมของเขาที่สร้างขึ้นมาเป็นจริตเป็นนิสัย เป็นจริตเป็นนิสัยแล้วเกิดมาในปัจจุบันคบเพื่อนชั่วหรือคบเพื่อนดี คบใครไง

นี่ไง ในบรรดาสัตว์สองเท้าองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าประเสริฐที่สุด

มิตรที่ยอดเยี่ยมที่สุดคือองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า

ในปัจจุบันองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าปรินิพพานไปแล้วไง เราเกิดเป็นมนุษย์พบพระพุทธศาสนาไง มีพระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์เป็นที่พึ่งไง พระพุทธเจ้า ธรรมและวินัยเป็นศาสดาของเราไง

พระพุทธเจ้าอยู่ในตู้พระไตรปิฎกนั่นไง ศึกษาเล่าเรียนมา พระพุทธเจ้าศึกษามาให้เป็นความจริง เป็นจริงเป็นจังขึ้นมาในหัวใจของเราไง พระพุทธเจ้าสอนขึ้นมา ธรรมทั้งหลายย้อนกลับไปสู่ใจของบุคคลปฏิบัตินั้น

อตฺตา หิ อตฺตโน นาโถ ตนเป็นที่พึ่งแห่งตนไง

แล้วตนได้ฝึกหัดปฏิบัติหรือไม่ ตนได้ทำคุณงามความดีขึ้นมาเป็นจริงหรือไม่

ถ้าทำขึ้นมาเป็นความเป็นจริงขึ้นมา ก็เป็นลูกศิษย์องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ธรรมและวินัยเป็นศาสดาๆ ไง เคารพบูชาศาสดา ประพฤติปฏิบัติขึ้นมาเป็นภาคทฤษฎี ให้มันเป็นข้อเท็จจริงขึ้นมาในใจของตน ถ้าเป็นข้อเท็จจริงขึ้นมาในใจของตนนะ พุทธะ ผู้รู้ ผู้ตื่น ผู้เบิกบาน แล้วถ้ามีอำนาจวาสนายกขึ้นสู่วิปัสสนา ภาวนามยปัญญาของตัวเองจะเกิดขึ้น นี่ไง ใจที่ดี

ใจที่ชั่ว ผ้ากาสาวพัสตร์ไง ชั่วช่างชี ดีช่างสงฆ์ เป็นพระกรรมฐาน เป็นลูกศิษย์หลวงปู่มั่นองค์สุดท้าย

มันทำอะไรของมัน โลกามิสทั้งนั้น นี่ไง เป็นขุนนาง ประพฤติปฏิบัติขึ้นมาเป็นผู้ดี เป็นพวกตีนแดง ทำอะไรก็ไม่เป็นชิ้นเป็นอัน

เลือกทางใด

แต่ถ้าเราทำของเราไง เราจะสมบุกสมบันมากน้อยขนาดไหนมันอยู่ที่จริตนิสัย มันไม่ใช่ทุกคนจะต้องมุทะลุอย่างเดียว เรียบง่ายก็ได้ แต่ให้เข้ากับจริตนิสัยของเขา เขาทำของเขาแล้วให้ประสบความสำเร็จในใจของตน ถ้าใจของตนมันประสบความสำเร็จ มันสุขสงบของมัน

เวลาเราเกิดเป็นมนุษย์นะ เป็นฆราวาส ทำหน้าที่การงานทุกข์ยากไหม ยิ่งทำงานขึ้นมา คนมาร้องเรียนตลอด เจอเจ้านายอย่างนั้น เจอเจ้านายอย่างนี้ เจออะไรมา แล้วเจ้านายดีๆ นะ ก็มาอยู่แป๊บเดียวย้ายอีกแล้ว คนดีๆ อยู่ปีเดียวไปแล้ว ไอ้คนที่อึดอัดแม่ง ๕ ปี ๑๐ ปี โอ้โฮ! ทุกข์เกือบตาย

กุสลา ธมฺมา อกุสลา ธมฺมา การคบเพื่อน นี่ไง สภาคกรรม สร้างเวรสร้างกรรมไว้กับใคร สร้างเวรสร้างกรรมที่ดีงามมา เรายังเจอคนที่ดีงาม อย่างน้อยเห็นแล้วก็ชื่นใจ ถึงเราจะไม่มีอะไรเกี่ยวพันกัน แต่สิ่งที่ดีงาม สิ่งที่ชอบธรรม เห็นแล้วก็ชื่นใจ

สิ่งที่เลวร้าย เบียดเบียน รีดนาทาเร้น บีบคั้นคน เห็นแล้วเศร้า

แต่มัน กุสลา ธมฺมา อกุสลา ธมฺมา นี่ไง พระพุทธศาสนาให้เชื่อเวรเชื่อกรรม แต่เวรกรรม เวรกรรมเราต้องมีสติมีปัญญา ไม่ใช่เวรกรรมแล้วเราจะต้องให้เขาข่มขี่อยู่อย่างนั้น

ไอ้นั่นเป็นอดีตอนาคต ปัจจุบันเราก็ทำคุณงามความดีของเรา เราสร้างเต็มที่ แต่ถ้าสุดวิสัย นั่นกรรม ถึงกรรมมันให้ผล มันสุดวิสัย ไปซ้าย ไปขวา จะไปไหนมันก็ลงตรงนั้น เพราะมันเป็นเวรเป็นกรรม

แต่เป็นเวรเป็นกรรมแล้ว เวรกรรมก็ชดใช้ ยอมรับ แล้วสร้างคุณงามความดีของเรา เราจะไม่สะทกสะท้านกับเรื่องอย่างนี้หรอก ถ้าสะทกสะท้านเรื่องอย่างนี้ ย้อนกลับมาภาวนาสิ ทำไมจิตไม่สงบ สงบแล้วทำไมรักษาไม่ได้ ทำไมครูบาอาจารย์ชำนาญในวสี จิตทุกคนเคยสงบ

ครูบาอาจารย์ทุกองค์ไม่มีหรอกที่ว่าทำดีแล้วมันจะราบเรียบไป มันต้องมีเจริญแล้วเสื่อม เพราะมีพญามาร ทุกคนมีเจ้าวัฏจักรครอบงำในใจของตน ปู่ของมัน ลูกสาว ๓ คน ความโลภ ความโกรธ ความหลง เอ็งไม่หลงอะไรเลยหรือ เอ็งไม่เคยนึกชอบอะไรเลยหรือ เอ็งไม่เคยปรารถนาอะไรเลยหรือ นั่นจริตนิสัยทั้งนั้นน่ะ แล้วมันจะเรียบง่ายปูด้วยกลีบกุหลาบเป็นไปไม่ได้

ถ้าปูด้วยกลีบกุหลาบเป็นไปไม่ได้ เราต้องชำนาญในวสี ชำนาญในการฝึกหัด ชำนาญในการควบคุมไง

มันเจริญดีงามมันก็สาธุ เสื่อม ไม่เสื่อมใช้ไปมันก็ยุบยอบลง วิปัสสนาไปมันจะรู้ ปัญญาลองใช้แล้ว สมาธิมันต้องเบาบางลงแน่นอน ถ้าสมาธิเบาบาง เป็นสัญญาทั้งนั้น

สัญญาคือความจำ ความจำแก้กิเลสไม่ได้ แล้วความจำทำให้อึดอัดขัดข้อง แล้วความจำนั้นมันจะประชดประชัน ความจำนั้นจะฟาดแส้ใส่ใจของตน

“ทำไมคนอื่นปฏิบัติได้ ทำไมเราปฏิบัติไม่ได้ ทำไมปฏิบัติเมื่อก่อนมันดี ทำไมตอนนี้มันชั่ว”

ก็เอ็งโง่ไง ถ้าฉลาดมันก็พลิกแพลง

ทุกคนต้องเจอทั้งนั้นน่ะ ครูบาอาจารย์ที่ท่านประพฤติปฏิบัติมา เราไม่เชื่อว่าจะราบเรียบไปโดยไม่มีอุปสรรค เป็นไปไม่ได้

บุคคล ๔ คู่ โสดาบัน สกิทาคามี อนาคามี พระอรหันต์ แต่ละชั้นแต่ละตอนล้มลุกคลุกคลานทั้งนั้นน่ะ กิเลสตัวไหนบ้างมันจะยอมให้ทำลายมัน แล้วมันจะมีอะไรบ้างที่มันแก่ มันคมกล้า มันละเอียดลออยิ่งกว่ากิเลสในใจของคน ไม่ทันมันหรอก

ศึกษาธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ศีล สมาธิ ปัญญา บุคคล ๔ คู่ รู้ไปหมด ปฏิบัติอย่างนั้นปฏิบัติตามรูปแบบ พิธีกรรม ปฏิบัติให้เหมือน มันก็เหมือนแค่รูปแบบ กิเลสมันเคล้าคลอไปตลอด เรื่องที่จะให้รู้เท่าทันกิเลสเป็นไปไม่ได้ เป็นไปไม่มี

ถ้าจะรู้ต้องสวนกระแสทั้งนั้น สวนกระแสกิเลสเข้าไปจับมัน เข้าไปเห็นมัน นี่ไง ถ้าใจดี ถ้าใจมันดี มันมีเหตุมีผล

ถ้าใจมันชั่ว ก็ทำเหมือนกัน พระเหมือนกัน

พระเหมือนกัน แต่หลวงตาท่านพูดบ่อย ท่านไปหาสมเด็จวัดนรนาถฯ ไง

พระหายาก หลวงตาพระมหาบัวเป็นพระหายาก ไม่ใช่พระทั่วไป พระหายาก

ไอ้เรามันพระหาง่าย ดาษดื่นไปหมด ห่มผ้าเหลืองก็เป็นพระ โกนคิ้ว โกนผม ห่มผ้าเหลือง เป็นพระแล้ว

แต่เวลาประพฤติปฏิบัติ สิ่งใดสิ่งหนึ่งเกิดขึ้น อตฺตา หิ อตฺตโน นาโถ ตน จิตสงบแล้วสิ่งใดสิ่งหนึ่งเกิดขึ้น จิตเห็นสติปัฏฐาน ๔ ตามความเป็นจริง ยกขึ้นสู่วิปัสสนาได้ นี่ไง ใจดี ใจดีมันฝึกหัดปฏิบัติของมัน มันรู้จักประหยัดมัธยัสถ์ รู้จักการเก็บ การดูแล การรักษา ไม่ปล่อยให้มันเต็มที่ ต้องหักมัน ต้องสู้ มันจะเอา ไม่ไป

หลวงตาท่านสอนประจำ ไม่ให้มีหนึ่ง

มันอยากไป ไม่ไป มันอยากทำ ไม่ทำ ถ้ามันอยากไป ไป มันจะไปต่อเนื่อง ไปทะลุปรุโปร่งไปเลย แล้วไปอยู่อย่างนั้น ไปไม่มีวันจบ

ถ้ามันจะไป ไม่ไป

ถ้ามันจะเลว ไม่เอา

เขาฝืนกันอย่างนี้ ฝืนอย่างนั้นเท่ากับฝืนกิเลส กิเลส ฝืนมันบ้าง ให้สติให้ปัญญาของเรามันเข้มแข็งขึ้นมา เวลามันเข้มแข็งขึ้นมาเพราะใจมันดี ใจดีเท่านั้นถึงจะมองเห็น ใจดีเท่านั้นถึงอยากกระทำ

ใจชั่ว ลำบาก ทุกข์ ทำทำไม แค่นี้ก็ทุกข์ตายอยู่แล้ว

ก็ทุกข์ตาย ก็ตายซ้ำตายซากอยู่นั่นไง ตายตลอดไป

แต่คนที่เขามีสติปัญญานะ งานน่ะ ลงทุนลงแรงทั้งนั้น เหงื่อไหลไคลย้อยทั้งนั้น นี่ไง เดินจงกรม เดินจงกรมจนฝ่าเท้าแตก เลือดทั้งนั้น กลิ้งไปก็ยังทำ นี่ใจเขาดี ใจเขาสู้

ไอ้เราก้าวไม่ออกเลย จะทำอะไรไม่ได้ถ้ากล้องไม่ตั้ง ถ้าไม่มีใครเห็น กูไม่ภาวนา เหนื่อย

คนมากันเท่านั้นล่ะ

โอ๋ย! โยมๆ โยมอย่าเข้ามาใกล้ เขาจะปฏิบัติกัน โอ๋ย! วัดนี้วัดปฏิบัตินะ โยมชอบมากวนพระปฏิบัติ

โยมกลับไปแม่งนอนอย่างกับหมู

ไร้สาระ ลูกศิษย์พระพุทธเจ้าหรือ ลูกศิษย์เทวทัตทั้งนั้นน่ะ

ลูกศิษย์พระพุทธเจ้า เราศรัทธา ทุกข์ขนาดไหนก็ทำได้ คนนะ ถ้ามีกำลังใจนะ อุปสรรคสิ่งใดมันผ่านได้หมด

ถ้าไม่มีกำลังใจ ล้มลุกคลุกคลาน แค่ทางก้าวข้ามมันก็นอนตายอยู่นั่น ไม่ยอมก้าว ก้าวไม่เป็น ก้าวไม่ได้ ทั้งๆ ที่ไร้สาระ ไอ้แค่ก้าวข้ามยังทำไม่ได้เลย ถ้าใจมันไม่เอา

ปากดีนะ เวลาปากน่ะแจ๋ว เวลาทำทำไม่เป็น แต่ปากแจ๋วนะ

แต่ถ้าคนเขาเป็นนะ เขาเก็บไว้ในใจ มันเป็นธรรมสังเวช มันสังเวชนะ สังเวชว่าของแค่นี้มันยังทำกันไม่ได้

นี่ไง หลวงตาท่านพูดกับหลวงปู่เจี๊ยะไง “สมาธิมันยังทำกันไม่เป็น แล้วมันจะภาวนาอะไรกัน”

เพราะอะไร เพราะหลวงปู่เจี๊ยะก็พระอรหันต์ หลวงตาก็พระอรหันต์ คำว่า “พระอรหันต์” ต้องผ่านบุคคล ๔ คู่ สักกายทิฏฐิ วิจิกิจฉา สีลัพพตปรามาส กามราคะ ปฏิฆะอ่อนลง กามราคะ ปฏิฆะขาดไป รูปราคะ อรูปราคะ มานะ อุทธัจจะ อวิชชา สังโยชน์ ๑๐ สมุจเฉทปหาน ฆ่า ตายหมดในหัวใจนั้น คุยกันทำไมไม่รู้เรื่อง คนเราผ่านศึกผ่านสงครามมา ทำไมพูดแล้วไม่เข้าใจ

“สมาธิมันยังทำไม่เป็นเลย”

หลวงปู่เจี๊ยะก็ อือ

เพราะหลวงปู่เจี๊ยะกับหลวงตาท่านพยายามอยากจะให้มีผู้สืบทอดพระพุทธศาสนา คนที่จะสืบทอดพระพุทธศาสนาเขาต้องรู้จริงเห็นจริง

ถ้าเขาไม่รู้จริงเห็นจริง เขาก็รู้ปลอมเห็นปลอมไง รู้ปลอมเห็นปลอม อ้าปากก็ปลอมๆ ไง เพราะมันไม่จริง มันไม่จริงมันไม่เข้าใจหรอก มันไม่จริงมันไม่รู้แจ้ง มันไม่รู้ที่มาที่ไป

แล้วคนที่รู้จริง ที่มาที่ไป พื้นเพของมันก็สมถกรรมฐาน คือสัมมาสมาธิ

ถ้าสัมมาสมาธิมันเกิดขึ้นไม่ได้ วิปัสสนามันจะเกิดขึ้นมาได้อย่างไร

“สมาธิมันไม่จำเป็น มันไม่ต้อง ใช้ปัญญาไปเลย ปัญญามันจะเกิดนะ มันจะทะลุปรุโปร่ง”

สัญญาทั้งนั้น สัญญาจำมาจากพระพุทธศาสนา จำมาจากพระไตรปิฎก จำมาจากขี้ปากครูบาอาจารย์ของเรา จำขี้ปากเขาเอามาหากิน เวลาขี้ปากเขา เราบอกอันนี้เป็นปาก

เราพูดบ่อยว่า หลวงตาพระมหาบัวท่านว่าอย่างนั้น หลวงปู่มั่นว่าอย่างนั้น

นี่ก็จำขี้ปากมา แต่เป็นของท่าน แต่กูเห็นด้วยไง แล้วกูชื่นชมด้วย แล้วเอาสิ่งนี้มาเตือนผู้ที่ฝึกหัดปฏิบัตินี่ไง

ถ้ามันเป็นข้อเท็จจริงไง ถ้าใจมันดี ใจมันดี มันซื่อตรง มันซื่อสัตย์ ตรงไปตรงมา ไม่หน้าไหว้หลังหลอก หน้าไหว้หลังหลอกมันเป็นจริตเป็นนิสัย เป็นคนอ่อนแอ

เหมือนทหารเลย ทหารต้องมีวินัย เพราะอะไร เพราะถืออาวุธ ถ้าไม่มีวินัย เป็นกองโจร คนที่คิดเอาแต่ใจของตัวเองแล้วมีปืน มันจี้มันปล้นใครก็ได้ ประชาชนเขาไม่มีอาวุธ

ไอ้เราเป็นทหาร เราถือปืน มันต้องมีวินัย สั่งต้องเชื่อ

ไอ้นี่มีปืน จะจี้จะปล้นใครก็ได้

นี่เหมือนกัน จำขี้ปากครูบาอาจารย์มา นั่นน่ะเหมือนปืน แล้วก็เที่ยวปอกลอกเขา

ที่ไหนมีศรัทธา ที่นั่นมีเหยื่อ

ที่ไหนมีเหยื่อ ที่นั่นมีนักล่า

เอ็งจะเป็นนักล่าหรือ เอ็งจะเป็นทหารหรือเอ็งจะเป็นกองโจร

ถ้าเป็นทหารนะ นักรบ แล้วเกิดภัยพิบัติจะคุ้มครองดูแลประชาชน

ถ้าเป็นกองโจร ที่ไหนมีผลประโยชน์มันจะไปรีดนาทาเร้นเขา

ที่ไหนมีศรัทธา ที่นั่นมีเหยื่อ เอ็งจะเป็นนักล่าใช่ไหม ล่าแต่เหยื่อเขา ถ้าเอ็งใจดี เอ็งทำลงไหม ได้ ของได้มาทั้งนั้นน่ะ นรกอเวจีรอมึงอยู่ ตายไปมึงจะรู้

“ถ้ามันจะตายไปมันอนาคต ปัจจุบันขอให้กูมีความสุขก่อน”

เขาว่ากันอย่างนั้นนะ ฟังแล้วมันเศร้า นี่พูดถึงว่าถ้าใจมันชั่ว

จิต สิ่งมีชีวิต จิตที่เวียนว่ายตายเกิดในวัฏฏะ เราสร้างคุณงามความดีของเรา ในปัจจุบันนี้เกิดเป็นมนุษย์ คำว่า “มนุษย์” เป็นอริยทรัพย์นะมึง แล้วบวชเป็นพระด้วย เพราะเป็นพระมีศีล ๒๒๗

ศีล ๕ ศีล ๘ ศีล ๑๐ เวลาผู้ที่ประพฤติปฏิบัติไง ทำไมมันภาวนาแล้วมันทุกข์มันยาก ทำไมทำสมาธิแล้วทำไม่ได้

เพราะว่าศีลมันไม่พอ

ของเราศีล ๒๒๗ เพราะบวชเป็นพระ สงฆ์ยกเข้าหมู่ เวลาขอบวชไง อุปัชฌาย์ยกเข้าหมู่ ศีล ๒๒๗ โดยอัตโนมัติ ศีล สมาธิ ปัญญา

เราเป็นนักรบ ศีล ๒๒๗ สมบูรณ์แบบ แต่ศีลของเรามันเป็นศีลหรือมันเป็นศูนย์ล่ะ ถ้าเป็นศีล เป็นศีลขึ้นมา เราทบทวนแล้วขึ้นมา มันมีสีละ ศีล สีเลน สุคตึ ยนฺติ สีเลน โภคสมฺปทา

สีเลน สุคตึ ยนฺติ ศีลมันมีความสุขความสงบของมัน

ทางโลกมีโภคสมบัติ มันเป็นประโยชน์ไง แล้วเรามีศีลหรือมีศูนย์ล่ะ ถ้าศีล ๒๒๗ ไง ศีล สมาธิ พอมีศีล เราฝึกหัดสมาธิให้ได้สิ ถ้าทำสมาธิ ถ้าทำไม่ได้ ทำไมไม่ทบทวนล่ะ

เวลาเราปฏิบัติไง ถ้าวันนี้มันหงุดหงิด วันนี้มันแปลกประหลาด ทบทวนเลย ตอนเช้ามันคิดอะไร ออกบิณฑบาตไปเจออะไร เจอแล้วมันคิดอะไรบ้าง ใจมึงไปอยู่กับใคร น้อมกลับมาหมด แล้วผ่อนอาหาร ถึงเวลาอดอาหาร เวลาอดนอน ถือเนสัชชิก ทำมาตลอด

ทุกข์ไหม

โคตรทุกข์เลย แต่พอใจจะทำ อยากทำ เพราะเกิดมาเป็นคน เกิดมาเป็นคนอยากมีคุณงามความดี อะไรเป็นสิ่งที่ดีงาม อยากจะทำสิ่งนั้น ทำสิ่งนั้นมีผลตอบสนอง เวลาผลตอบสนอง บุคคลคู่ที่ ๑ คู่ที่ ๒ คู่ที่ ๓ คู่ที่ ๔ ตอบสนอง

ทุกข์ เหตุให้เกิดทุกข์ สมุทัย

นิโรธ ขณะ สมุจเฉทปหาน ดับทุกข์ เป็นชั้นเป็นตอน

เวลา ธมฺมสากจฺฉา เอตมฺมงฺคลมุตตมํ ไง ในวงกรรมฐานไง สนทนาธรรม ใครจริงใครเท็จ

ไอ้นี่ “พวกเราไม่มีขณะก็ได้”

พวกเรากับอริยสัจอันเดียวกันไหม อริยสัจนี่ พระธรรมนี่ ผู้ใดเห็นธรรม ผู้นั้นเห็นตถาคต

เอ็งไม่เห็นธรรมด้วย เอ็งยังเนรคุณธรรมด้วย ยังบอกพวกเราไม่มีก็ได้ เอ็งจะแยกไปเป็นมหาโจรใช่ไหม ถ้าใจมันชั่ว

ถ้าใจมันดี ใจดี เราจะทำคุณงามความดี ใจดี รักษาใจของตน ทำความสงบสุขใจให้ได้ ใจสงบสุขแล้วสมถกรรมฐาน ฝึกหัดประพฤติปฏิบัติยกขึ้นสู่วิปัสสนาให้เป็น ถ้ายกขึ้นสู่วิปัสสนาเป็น ภาวนามยปัญญามันจะเกิด จักรมันจะเคลื่อน ธรรมจักรมันจะเกิดท่ามกลางหัวใจ จะเห็นความมหัศจรรย์ของความเป็นมนุษย์ จะเห็นความมหัศจรรย์ในพระพุทธศาสนา

เวลาจักรเคลื่อน จักรบดบี้กิเลสตัณหาความทะยานอยาก สมุจเฉปหาน ขณะ นิโรธ ดับ นี่แหละคือผลงานของพระกรรมฐาน ผลงานของหลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่น แล้วเอามาเป็นข้อวัตรปฏิบัติ เอามาเป็นกองทัพธรรมให้พระพุทธศาสนาเป็นที่ชื่นชม เป็นที่เคารพนับถือ เป็นที่พระรัตนตรัย พระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์ เป็นที่พึ่งที่อาศัยของโลก เอวัง